c)  Dişli  tip besleme pompaları:

Dişli tip besleme pompalarına daha çok Amerikan yapısı dizel mo­torlarında rastlanır (şekil: 4-10).

Dişli tip besleme pompasında bulunan iki dişliden biri döndüren, di­ğeri ise döndürülen dişlidir. Döndüren dişli pompayı çalıştıran mile tespit edilmiştir. Döndürülen dişli ise pompanın içinde bulunan sabit bir mile takılmış olup bir çeşit avara dişlidir. Çalışma anında bu iki dişli birbiri ile kavraşmış durumdadır ve ters yönde dönerler.

Dönüş anında dişliler üzerlerindeki odacıklar yardımı ile bir alçak basınç oluştururlar. Depodaki yakıt üzerinde ise l atmosferlik açık .hava basıncı vardır. Bu basınç etkisi ile yakıt borulardan, giriş kanalından dişlilerin önüne kadar gelir ve odacıklar yardımı ile çıkışa taşınır. Yakıt bu şekilde devamlı olarak çıkışa taşındığından orada bir basınç oluşur. Böylece "yakıt basınçlı olarak sisteme gönderilir.

Motorun devri arttığı zaman besleme pompasının bastığı yakıtın miktarı ve basıncı da artar. Fazla basınçlı yakıt ok yönünde giderek em­niyet supabını açar ve tekrar giriş kanalına döner.

Şekil : 4 -10 Dişli tip besleme pompası

Şekil: 4-11 Paletli tip besleme pompası

Paletli tip yağ pompalarına benzerler. Distribütör tip DPA ve Roosa-Master yakıt pompalarında çok kullanılır. Yakıt, merkezden kaçık bir palet taşıyıcısı içinde hareket eden paletler vasıtası ile girişten çıkışa ta­şınır ve basınçlı olarak sisteme gönderilir

(şekil: 4-11).

B.3   Besleme Pompalanılın Kontroiları:

Besleme pompalarında yapılan kontroller 4 grupta toplanabilir. Bun­lar:

a)   Vakum kontrolü

b)   Basma basıncı kontrolü

c)   Sızdırmazlık kontrolü

d)   Debi kontrolü

Bu kontrolların yapılabilmesi için besleme pompası, yakıt pompası üzerindeki yerine veya ayar tezgahımdaki yerine tespit edilir. Şekil: 4-12 de görüldüğü gibi giriş tarafına bir Bu kontrolların yapılabilmesi için besleme pompası, yakıt pompası üzerindeki yerine veya ayar tezgahımdaki yerine tespit edilir. vakum metre, çıkış tarafına bir mano­metre bağlanır. Bu durumda depo ile besleme pompası arasındaki uzaklık l metre olmalıdır.

1. 1. Manometre
   2. Vakum metre
   3. Besleme pompası

   4. Depo

   1. Giriş musluğu

a)   Vakum kontrolü:

Ayar tezgâhı ortalama 500 - 600 dev/dak da çalıştırılır, Normal ya­kıt akısı temin edildikten sonra, giriş musluğu kapatılır. Bir dakika içinde vakum metrede okunan değer 0,25 kg/cm- veya daha az olmalıdır.

b)  Basma basıncı kontrolü:

Vakum kontrolü yapıldıktan sonra giriş musluğu açılır. Bir miktar yakıt akışı temin edilir ve daha sonra çıkış musluğu kapatılır. Bu du­rumda manometrede okunan değer 1,5 ile 3,5 kg/cm- arasında olmalıdır.

c)  Sızdırmazlık kontrolü:                                                                       

Pistonlu tip besleme pompalarında itici piminin (irtibat çubuğu­nun) boyuna olan yakıt kaçağını anlamak için yapılan bir kontroldür.

Besleme pompası sökülmüş durumda iken çıkış rekoruna bir kör tapa takılır. Giriş tarafı ayar tezgâhının basınçlı yakıt devresine bağlanır. Yakıt basıncı 25 kg/cm- ye yükseltilir, itici pimi sonunda 15 saniyeden kısa bir zamanda bir yakıt damlası oluşuyorsa, itici pimi ve yuvası aşın­mıştır.

d)  Debi kontrolü:

Basma basıncı kontrolü yapılıp istenen basınç elde edildikten sonra bu kontrol yapılır. Bu kontrolde ayar tezgâhı belli bir devirde döndürü­lür. Besleme pompası çıkışından akan yakıt bir ölçülü kapta toplanır. Bu yakıtın miktarı katalogda verilen değerde olmalıdır, örneğin;

Ayar tezgâhı 500 - dev/dak da dönerken, 300 basmada tüpte 900 cm³ yakıt toplanmalıdır.

B.4  Besleme Pompalarının Arızalan:

Besleme pompaları çeşitli tiplerde olduğundan, arızalan da ayrı ayrı incelenir.

a)  Pistonlu tip besleme pvnıpalarının  arızalan:

1 — Rekor ve bağlantılar sızdırabilir.

2 — Giriş ve çıkış supapları bozulur, kaçırma yapar.

3 — Piston yay basıncı zayıflar veya yay kırılabilir.

4 — Piston ve silindir aşınır.

5 — Durulama kabındaki filtre tıkanır.

6 — Kam veya makaralı itecek aşınır.

7 — itici çubuğu (irtibat çubuğu) ve yuvası aşınır.

b)  Diyaframh tip besleme pompalarının arızalan:

1 — Rekor ve bağlantılar sızdırabilir,

2 — Giriş ve çıkış supapları bozulur, kaçırma yapar.

3 — Diyafram arkasındaki açık hava deliği tıkanır.

4 — Diyafram delinir.

5 — Diyafram yay basıncı zayıflar veya yay kırılabilir.

6 — Kam ve manivela aşınır.

7 — Durultma kabındaki filtre tıkanır.

c)   Dişli tip besleme pompalarının amaları:   '

1 — Rekor ve bağlantılar sızdırabilir..

2 — Dişli ile gövde arasında boşluk artar.

3 — Dişli ile kapak arasında boşluk artar.

4 — Emniyet supabı yay basıncı zayıflar.

d)  Paletli tip besleme pompalarının  amaları:

1 — Rekor ve bağlantılar sızdırabilir.

2 — Paletler aşınabilir.                                                                                                                                                                                                                                                                                                                         3 — Emniyet supabı yay basıncı zayıflar.

C. FİLİTRELER

C.1 Görevleri:

Filtreler, yakıt sisteminin iyi süzülmüş yakıtla uzun bir zaman arızasız olarak çalışmasını temin eden parçalardır.

Dizel yakıtı olan motorinin viskozitesi benzine göre yüksektir ve sa­kızlaşmaya müsait, dağıtım esnasında ayıklanamayan küçük parçaları bünyesinde taşır. Ayrıca yakıt rafineriden motorun deposuna gelinceye kadar bir çok yer ve depo değiştirir. Gerek bu yer değiştirmelerde, ge­rekse depolardaki havalandırma deliklerinden pislik, su ve toz zerreleri de yakıt içine girerek yakıtı pisletir.

Yakıt süzülüp temizlenmeden bu durumuyla kullanılacak olursa, mo­torun kalbi sayılan pompa ve enjektörler kısa zamanda hasara uğrar. Çünkü, pompa elemanları, basma ventilleri ve enjektör memeleri çok has­sas çalışan parçalardır .Bunlar birbiri içerisinde 0,001 mm boşlukla ça­lışırlar. En küçük bir toz zerresi bile bu parçaların çizilmesine, aşınma­sına ve arıza yapmasına -yol açar. Böylece de motor arızalanarak işten kalır, büyük masraflar doğurur.

 

Sonuç olarak filtreler, motorun düzgün ve arızasız olarak uzun zaman çalışmasını temin eden, yakıt sisteminin en önemli ve en çok dikkat edil­mesi gereken parçalarından birisidir.

C.2    Fititrelerin Çeşitleri ve Yapıları:

Filtreler içlerinde kullanılan elemanlara göre çeşitlere ayrılır. Bun­lar:

a)  Metal elemanlı filtreler

b)  Metal elemanlı olmayan filtreler.

a)   Metal elemanlı filtreler:

Metal elemanlı filtreler, aralarında çok a? boşluk bırakılan madeni disklerin üst üste sıralanmasıyla yapılır (Şekil: 4-13). Diskler iki kade­meli olup, büyük zerreler dışta, küçük zerreler ise iç disklerde tutulur. Ayrıca her iki disk arasına pislik sıyırıcı bıçaklar yerleştirilmiştir. Za­man zaman ortadaki mil döndürülerek diskler arasındaki pislikler sıyırır  ve dipte toplanır. Sonra da temizleme tapası açılarak bu pislikler bo­şaltılır.

 

 

 

 

 

 

Bu filtrelerin süzme kabiliyetleri çok hassas değildir. Ancak 37 mik­rona (0,037 mm) kadar olan parçacıkları süzebilirler. Bu nedenle tek baş­larına kullanılmayıp, ikili veya üçlü filtreleme sistemlerinde birinci fi-litre olarak kullanılır.

b) Metal elemanlı olmayan  f litreler:

Metal elemanlı olmayan fjltreler de elemanlar şu malzemelerden ya­pılır:

1 — Keçe

2 — Katlanmış kağıt

3 — Kağıt diskler

4 — Sık örgülü bezden torba

5 — Pamuk elyafı

6 — Kil

(1)    Keçe elemanlı filtre:

Şekil: 4-14 de görülen keçe elemanlı filtrede eleman, blok seklinde kesilmiş ve üst üste konmuş keçelerden yapılır. Bu filtrelerin süzme ka­biliyetleri 10-25 mikrona (0,010-0,025 mm) kadardır.

l

1 — Hava alma vidası

2 — Kapak tespit somunu

3 — Emniyet supabı

4 — Geri dönüş rekoru

5 — Keçe eleman    6 — Gövde

7 — Çıkış rekoru

8 — Temizlenip tapası

9 - Eleman gerdirme yayı

10 — Çıkış delikleri       

11— Toplanma kanalı

12 — Giriş rekoru

13 — Kiline kapağı

14-     Durultma  tapası

 

Şekil : 4-14 Keçe  elemanlı  filtre

 

Keçe elemanların avantajlı bir tarafı, sökülüp temizlenmesidir. Orta­lama 50 saatlik çalışma süresinden sonra eleman motorin, gaz yağı veya karbon tetraklorürle CC1, yıkanarak temizlenir. Benzinle yıkama ya­pılmaz. Elemanlar 3 veya 4 kere temizlendikten sonra yenisi ile değiş­tirilir.

(2)    Katlanmış kağıt elemanlı filtre:

Süzme kabiliyetleri çok iyi olduğundan bugün en çok kullanılan bir eleman tipidir (şekil: 4-15). Ortalama olarak 3-5 mikrona (0,003-0,006 mm) kadar olan parçaları süzebilirler. Kağıdın dayanıklılığını artırmak ve sudan zarar görmesini önlemek için, plastik veya reçine emdirilir. Sınırlı hacimde daha büyük süzme yüzeyi elde etmek için de körük şeklinde kat­lanır. Şekil: 4-16 da kağıdın katlanma şekli ve şekil: 4-17 de de katlan­mış elemanda yakıtın takip ettiği yol görülmektedir.

 

1 — Geri dönüş rekoru

2 — Hava alma vidası

3 — Filtre kapağı

4 — Giriş rekoru

5 — Conta

6 — Kağıt eleman

7 — Eleman gerdirme yayı

8 — Temizleme tapası

9 — Gövde

10 — Çıkış  rekoru

11 — Kapak tespit somunu                                  

 

 

Şekil : 4 -15 Katlanmış kağıt     elemanlı filtre

 

( DERS NOTLARIMDAN SİZLER İÇİN PAYLAŞILDI )

 

 

Şekil: 4 - 4 Pistonlu tip besleme pompası

Besleme pompalarında hangi tarafın giriş, hangi tarafın çıkış oldu­ğunu anlamak için bazı işaretler vardır. Bunlar:

1 — in (giriş), out (çıkış) yazılan.

2 — Gövde üzerindeki ok işareti.

3 — El pompasının olduğu taraf giriştir.

4 — Giriş tarafında tek, çıkış tarafında ise iki delik vardır.

 

 

1 — itecek emniyet sekmam

2 — itecek makarası

3 — itecek

4 — itecek yönlendirme pimi

5 — Çıkış supabı

6 — Çıkış supabı yayı

7 — Çıkış supabı kapağı

8 — El pompası

9 — Giriş supabı yayı

10 — Giriş supabı

11 — Kaçırmazlık pulları

12 — Giriş rekor   

 13 — Süzgeç

14 — Piston kapağı

15 — Piston

16 — irtibat çubuğu

17 — Piston yayı

18 — Gövde

19 — Kaçırmazlık pulları

20 — Çıkış rekoru

21 — Conta

22 — itecek yayı

23 — itecek yönlendirme pimi

 24 — itecek makara pimi

                                                       Sekil: 4 • 5 besleme pompası parçaları

 

 

 

Çalışması:

 

Pistonlu tip besleme pompasının çalışmasını şekil: 4-6 daki şematik şekillerden takip ederek inceleyelim.

Makaralı itecek altında bulunan kamın çıkıntısı çekilip, kam ökçesi geldiği zaman, piston yayı pistonu aşağıya iter. Bu durumda oluşan ba­sınç düşüklüğü ile yakıt depodan gelir, giriş kanalından geçerek giriş su­pabını açar ve yayın bulunduğu piston Ön hücresine dolar. Pistonun önünde bu durum oluşurken, pistonun arka hücresindeki yakıt da bası­larak bağlantı kanalından pompa çıkışına, orandan da f ili t re yoluyla ya­kıt pompasına gider.

 

1 — Kam mili

2 — Makaralı itecek

3 — Piston arka hücresi   

4 — Bağlantı kanalı

5 — Çıkış

6 — Çıkış supabı

7 — Piston yayı 8 — Giriş supabı 9 — Giriş 10 — Piston ön hücresi 11 — Piston

 

Şekil: 4 - 6 Pistonlu tip besleme pompasının çalışması

Kam dönmesine devam ettiğinden kam çıkıntısı iteceğin altına ge­lince (şekil: 4-6B), piston yukarı doğru gider ve yay kuvvetini yenerek önündeki yakıtı sıkıştırır. Bu esnada yakıt basıncı etkisiyle ve konum özelliğinden dolayı giriş supabı kapanır, çıkış supabı açılır. Yakıt açılan supaptan çıkarak bağlantı kanalına ve oradan da pistonun arka hücresine dolar. Piston tekrar yay etkisi ile aşağı doğru gelirken buradaki yakıtı sıkıştırıp sisteme gönderir ve böylece besleme pompası devamlı olarak sistemi besler.

Motorun devri arttığı zaman pompanın bastığı yakıt da çoğalır, ba­sıncı artar. Fazla basınç nedeni ile herhangi bir arıza oluşmaması için fi-litre veya yakıt pompasına yerleştirilen basınç ayar supabı, yakıtın ba­sıncını ayarlar. Bu supabın arızalanması durumunda veya kullanılmadığı sistemlerde, besleme pompası emniyet devresi sistemi korur.        

Emniyet devresi:                                  

Pompanın çalışmasında görüldüğü gibi yakıt, sisteme basılmadan önce pistonun arka hücresine gönderilmektedir (şekil: 4-6B). Bu hücre de irtibat kanalı vasıtası ile sistemle irtibatlıdır.

Herhangi bir nedenle sistemde basınç yükselmesi olursa, pistonun
arka hücresinde de aynı basınç yükselmesi oluşur. Bu basınç piston ya­
yının kuvvetini yenerek pistonu sıkıştırır ve askıya alır, yani yukarıda
tutar (şekil: 4-6 C). Kamın ve iteceğin hareketi pistona iletilmediğinden
piston hareket etmez ve sistemdeki basınç, piston yay basıncının altına
düşünceye kadar besleme pompası yakıt basmaz.                      

 

 

El pompası:

Yakıt sisteminin onarım veya başka bir nedenle boşaltılması durumunda sisteme hava dolar. Bu hava sistemden boşaltılmazsa motor çalışmaz.

Sistemi yakıtla doldurmak ve havasını almak için motor, marş motoru ile döndürülürse batarya yorulur ve zayıflar, motoru çalıştıramaz, işte bu ne­denle besleme pompası girişine bir el pompası konur. Bu el pompası yalnız sistemin yakıtla doldurulması ve havasının alınmasında kullanılır. Şekil: 4-7 de böyle bir el pompası görülmektedir.

                                    

   Durultma kabı:

Bazı besleme pompalarının girişinde bulunan durultma kabı, yakıtın pompaya girmeden kabaca temizlenmesini temin eder. Böyle bir durult­ma kabı ve parçalan şekil: 4 - 8 de görülmektedir.

Pistonlu tip besleme pompaları tek ve çift tesirli olarak yapılır. Çift tesirli pompalar, iki giriş ve iki çıkış supabı ile donatılmıştır. Pistonun her hareketinde hem emme, hem de basma yapılır. Böylece pompanın kapasitesi artar.

Bazı besleme pompalarının girişinde bulunan durultma kabı, yakıtın pompaya girmeden kabaca temizlenmesini temin eder. Böyle bir durult­ma kabı ve parçalan şekil: 4 - 8 de görülmektedir.

Pistonlu tip besleme pompaları tek ve çift tesirli olarak yapılır. Çift tesirli pompalar, iki giriş ve iki çıkış supabı ile donatılmıştır. Pistonun her hareketinde hem emme, hem de basma yapılır. Böylece pompanın kapasitesi artar.

 

 

1 — Durultma kabı 2 — Süzgeç 3 — Sıkma somunu

Sekil : 4 • 8 Durultma kabı ve parçalan

Pistonlu tip besleme pompalarının etiketleri ve anlamları:

Besleme pompalarında bulunan harf ve rakamlar, bize o pompanın bazı özelliklerini bildirir, örneğin;

FP    KD    20   A   C   143

FP   Besleme pompası

KD   Çift tesirli (K tek tesirli)

20   Besleme pompası piston çapı . . . mm

A   Kullanıldığı yakıt pompası tipi

C   Besleme pompasının malzemesi pik (Pikten yapılmış)

Harf olmadığı zaman alüminyum alaşımından yapılmıştır. 143   Yapılan değişiklik.

b)   Diyaframlı  tip besleme pompalan:

Benzin motorlarında kullanılan benzin otomatiklerinin aynısı olup ek olarak üzerinde bir elle hareket verme kolu vardır. Bu kolla, marş mo­toru çalıştırılmadan yakıt sistemi doldurulur ve havası alınır.

Bu pompalarda kullanılan diyaframlar, yakıta dayanıklı kauçuk em­dirilmiş naylon bezlerden yapılır.

Çalışması:

Diyaframlı tip besleme pompasının çalışmasını şekil: 4-9 dan takip
ederek görelim.                                                                       

Kam çıkıntısı ve manivela etkisi ile diyafram aşağı doğru inince, diyaframın önünde ve depoya giden borularda bir alçak basınç oluşur. De­podaki yakıt üzerinde l atmosferlik açık hava basıncı olduğundan, yakıt harekete geçerek diyaframın önüne dolar. Kam çıkıntısı çekilip kam ök­çesi manivelaya gelince, diyafram yay etkisi ile yukarı doğru itilir. Di­yaframın önündeki hacim küçüleceğinden yakıtın basıncı artar. Basınçlı yakıt giriş supabını kapatır, çıkış supabını açar ve çıkış rekorundan sis­teme basılır.

1 — Çıkış supabı 2 — Tel süzgeç 3 — Tortu hücresi 4 — Giriş supabı 5 — Giriş 6 — Manivela yayı 7 — Manivela 8 — Kam

9 — Tespit pimi

10 — Manivela mafsal ı

11 — Diyafram çubuğu

12 — Elle çalıştırma kolu

13 — Diyafram yayı

14 — Diyafram

15 — Çıkış

 

Sekil: 4 • 9 a

Diyaframlı tip besleme pompasının toplu kesit görünüşü

 

1 — Bağlama vidası 2 — Yaylı rondela 3 — Pompa kapağı 4 — Conta 5— Giriş supabı 6 –  Çıkış supabı 7 — Supap tutucu plakası 8 — Tutucu plaka vidası 9 — Diyafram 10 — Diyafram yayı 11 — Pompa gövdesi 12 — Tesbit pimi 13 — Tesbit pimi tutucuları 14 — Manivela 15 — Conta

YAKIT SİSTEMİ

Daha önce görüldüğü gibi dizel motorlarında yanma, sıkıştırma so­nunda sıkışan, sıcaklığı ve basıncı artan hava içine yakıtı basınçlı olarak püskürtmekle sağlanmaktadır. Bunu sağlamak için de sağlam ve çok has­sas olarak çalışan birçok parçaların toplandığı bir sisteme gerek vardır ki, bu da dizel yakıt sistemidir.

işte bu bölümde, dizel motorlarım benzin motorlarından ayıran en farklı sistem yani yakıt sistemî görülecektir.

Dizel motoru yakıt sistemleri büyük sabit tesislerde, hareketli araç­larda ve endüstri uygulamalarında yerleştiriliş bakımından farklılık gös­terirler. Ancak bunların hepsini ayrı aynı inceleme olanağı yoktur. Bu nedenle bu bölümde daha çok ortak özellik taşıyan yakıt sistemlerini oluş­turan parçalar ve bu parçaların yapım Özellikleri, çalışma şekilleri, arı­zalan ve ayarlan üzerinde durulacaktır.

A.    YAKIT SİSTEMİNİM PARÇALARI

A. l    Yakıt Sisteminin Tanımı ve Sistemdeki Ana Parçalar:

Dizel motorlarında motora gerekli yakıtı depolayan, temizleyen ve yeterli miktarda silindire püskürten sisteme, YAKIT SİSTEMİ denir.

Bugün değişik yapıda yakıt sistemleri varsa da, sistemi oluşturan ana parçalar hepsinde aynıdır. Bu parçalar :

a)   Yakıt deposu

b)  Besleme pompası

c)   Filtre

d)  Yakıt pompası

e)   Yüksek basınç boruları

f)   Enjektörler

g)   Geri dönüş ve sızıntı borularıdır.

Daha çok taşıt dizellerinde kullanılan tipik bir yakıt sisteminin par­çalan şekil: 4 -1 de görülmektedir. Sistemin çalışmasını şekilden takip ederek kısaca görelim.

Besleme pompasının depodan emdiği yakıt, yaklaşık olarak 0,5 -1,5 kg/cm- basınçla filtreye gönderilir. Burada süzülen ve içindeki pislik­lerden temizlenen yakıt, yakıt pompasına gelir. Yakıt pompası, basıncı­nı yükselttiği (80-400 kg/cm- ye) ve miktarını ölçtüğü yakıtı yüksek basınç boruları ile enjektörlere gönderir. Enjektörler de bu basınçlı ya­kıtı yanma odasına püskürtürler. Enjektörlerden sızan ve pompanın ge­reksinmesinden fazla olan bir kısım yakıt, geri dönüş ve sızıntı boruları ile depoya geri gönderilir.

Besleme pompasının depodan emdiği yakıt, yaklaşık olarak 0,5 -1,5 kg/cm- basınçla filtreye gönderilir. Burada süzülen ve içindeki pislik­lerden temizlenen yakıt, yakıt pompasına gelir. Yakıt pompası, basıncı­nı yükselttiği (80-400 kg/cm- ye) ve miktarını ölçtüğü yakıtı yüksek basınç boruları ile enjektörlere gönderir. Enjektörler de bu basınçlı ya­kıtı yanma odasına püskürtürler. Enjektörlerden sızan ve pompanın ge­reksinmesinden fazla olan bir kısım yakıt, geri dönüş ve sızıntı boruları ile depoya geri gönderilir.

Yüksek basınç borusu

 

 

                                                                                Yakıt deposu

Şekil: 4 -1 Dizel yakıt sistemi ve parçaları

A.2    Yakıt Depoları:

Yakıt depolan, motorun günlük gereksinmesinden biraz fazla yakıtı temiz ve emniyetli bir şekilde depolayacak kapasitede çelik saçtan yapı­lır. Paslanmasını önlemek için kurşun-kalay alaşımıyla kaplanır.

 

Genellikle otomobil ve küçük tonajlı kamyonlarda taşıtın arkasına, büyük tonajlı kamyon, otobüs ve ağır iş makinalarında ise taşıtın sağ ve­ya solunda şasiye tespit edilir. için bir. Depodaki yakıt seviyesi, şamandıralı bir gösterge ile kontrol edilir. Deponun dibinde su ve tortuların birikmesi için bir tortu çukuru ve boşaltma musluğu vardır. Ortalama 500 saatlik çalışmadan sonra bu musluk açılarak su ve tortu boşaltılır. Ayrıca de­poda, depo dibindeki su, tortu ve pisliklerin sisteme gitmesini önlemek için dipten 3,5 - 5 cm kadar yukarıda olan bir çıkış borusu ve bir de gen dönüş borusu vardır. Ağır taşıt depolarında, yakıtın çalkalanmasını ön­lemek için üzerinde delikler olan tampon plakalar (bölmeler) vardır.

Depo üzerinde bulunan havalandırma düzeni, depodaki yakıt üzerin­de devamlı açık hava (atmosferik) basıncının bulunmasını temin eder.

Depolama şekilleri:

Dizel motorlarında yakıtın depodan sisteme gönderilmesi iki şekilde olur. Bunlar:

a)  Yükseklik farkı ile

b) Besleme pompası ile

 

 

 

a)   Yükseklik farkı ile depolama:

Bu tiplerde depo, motor seviyesinden yukarıya yerleştirilir ve yakı­tın depodan sisteme gitmesi yükseklik farkı ile temin edilir (sekil: 4 -3a).

Daha çok sabit tesislerde, bazı traktörlerde ve küçük motorlarda bu .sisteme rastlanmaktadır.

  

 

a) Yükseklik  farkı  ile

 

             b) Besleme pompası ile

 

Şekil : 4 - 3 Depolama şekilleri

b)  Besleme pompası ile depolama :

Genellikle hareketli araçlarda görülen bu sistemde depo, motordan daha düşük bir seviyededir (şekil: 4-3 b). Yakıt depodan besleme pom­pası ile emilir, filtre yoluyla yakıt pompasına basınçlı olarak gönderilir. Ancak bu sistemlerde yakıt deposu ile besleme pompası arasında en fazla 2 metre yükseklik farkı olmalıdır. Bundan fazla fark olması durumunda boruda oluşacak yakıt buharları, yakıtın akışını engeller.

A-8    Alçak Basınç Boruları:

Yakıtın depodan alınıp, besleme pompası ve filtre yoluyla yakıt pompasına kadar temiz ve emniyetli bir şekilde taşınmasını temin eden borulardır. Tel örgülü kauçuk, plastik, çelik ve bazen de bakırdan yapılır. Bu boruların seçiminde; yakıtın basıncı, esneme durumu ,iç ve dış etki­lerden etkilenmesi göz önüne alınır, örneğin, bakır borular yakıt için­deki kükürtle kimyasal reaksiyona girerek oksitleyici ve sistemi tıkayıcı etki yapar.

 

Alçak basınç borularının iç ve dış çapları, motorun çalışmasını en­gellemeyecek şekilde seçilmeli ve yakıt akışını engellememesi için de kıv­rımlarda keskin köşe yapılmamalıdır.

Yakıt sistemlerinde kullanılan alçak basınç borularının yakıt pompası tipine göre iç ve dış çaplan aşağıda verilmiştir.

Yakıt pompası tipi         Boru iç çapı                              Boru dış çapı

	A-B -Z  tipi   .   .   .		8 mm     .   .	.   .   .   10 mm
		C   tipi   .   .   .	.   12 mm     .   .	.   .   .   14 mm
		X  tipi   ...	.   16 mm     .   .	.   .   .   18 mm
		D  tini   .   .   .	.   19 mm     .   .	...   22 mm

A.4 Rekorlar:

Alüminyum, bakır, prinç ve çelikten yapılan rekorlar, boruların bo­rularla veya boruların parçalarla birleştirilmesini temin ederler. Rekorla boruların birleştiği yerlerde sızıntı olmaması için borulara, özel havsa açma aletleriyle havşalar açılır veya sıkma halkaları kullanılır.

Rekorlar sökülüp takılırken daima çift ve uygun anahtar kullanılma­lıdır.

A.5    Sızdırmadık Pullan :

Gerek sisteme hava girmesini, gerekse yakıt sızıntısını önlemek için bağlantılarda kullanılan dairesel ve ortası delik parçalardır. Çok iyi con­ta görevi yapabilmeleri için yumuşak malzemelerden yani bakır, alümin­yum ve plastikten yapılırlar. Bir kere kullanılan pullar esnekliklerini kay­bettiklerinden ikinci defa kullanılmazlar.

B.    BESLEME POMPALARI B.1   Görevleri:

Yakıt pompalarının emme kabiliyetleri olmadığından bunlara yakı­tın basınçlı olarak gönderilmesi gerekir. Bu nedenle bu işi, hemen hemen her yakıt sisteminde bulunan besleme pompası yapar. Yani yakıtı depo­dan emer ve basınçlı olarak filtre yoluyla yakıt pompasına gönderir.

Bugün kullanılan besleme pompaları yakıtın basıncını, küçük motorlarda 0,5 -1,5 kg/cm² ye, büyük motorlarda ise 1,5 - 3 kg/cm² ye yüksel tirler. Kapasiteleri, motorun harcayacağı en fazla yakıt miktarını karşılayabilecek kadardır.

 

B.2    Besleme Pompalarının Çeşitleri ve Çalışmaları:

Dizel yakıt sistemlerinde kullanılan besleme pompaları;        

a)   Pistonlu (plancırlı) tip,

b)  Diyaframlı tip,

c)   Dişli tip,

d)  Paletli tip,

olmak üzere 4 çeşittir. Bunlardan pistonlu ve diyaframlı tip en çok kul­lanılır.

a)  Pistonlu (plancırlı ) tip besleme pompalan:

Pistonlu tip besleme pompalarına Bosch tipi yakıt sistemi kullanılan dizel motorlarında çok rastlanır. Genellikle bunlar yakıt pompası üze­rine monte edilir. Şekil: 4 - 4 de böyle bir pompanın komple kesiti, şekil: 4 - 5 de ise sökülmüş durumdaki parçaları görülmektedir.

 

Besleme pompalarında hangi tarafın giriş, hangi tarafın çıkış oldu­ğunu anlamak için bazı işaretler vardır. Bunlar:

1 — in (giriş), out (çıkış) yazılan.

2 — Gövde üzerindeki ok işareti.

3 — El pompasının olduğu taraf giriştir.

4 — Giriş tarafında tek, çıkış tarafında ise iki delik vardır.

Sekil: 4-5 besleme pompası parçaları

 

         

Yakıt çıkış rekoru Makaralı itecek  Emniyet haznesi El pompası Yakıt giriş rekoru Giriş supabı Durultma kabı süzgeci Piston  Piston yayı irtibat çubuğu  Çıkış supabı