RAPOR

1. Giriş:

Motorlu araçlarda elektrikenerjisiyle çalışan birçok eleman (farlar, ikaz lambaları, cam sileceği vb.)vardır. Bunun yanında bataryanın da şarjlı tutulması gerekmektedir. Buihtiyaçları karşılamak için araçlarda mekanik enerjiden elektrik enerjisiniüretebilecek şarj sistemleri geliştirilmiştir. Araç üzerindeki tüm alıcılar vebatarya doğru akımla çalışmaktadır. Fakat alternatif akım üreten alternatörlerüretim verimi ve devamlılığı açısından doğru akım üreten dinamolara göre dahaavantajlı olduğundan şarj sistemiyle alternatif akım üretilir ve bu akım dahasonra diyotlar yardımıyla doğrultulur.

Tüm araçlarda şarj sistemikullanılmakta olduğundan bu sistemin öğrenilmesi önem taşımaktadır. Atölyedeyapılan çalışmalarda şarj sistemiyle ilgili deneyler yapılmış,  sistemin parçaları tanınmış ve teorikteöğrenilen bilgiler pekiştirilmiştir.

2. Teori:

Endüksiyon esasları:

__  Bir iletken veya bobin manyetik alaniçerisinde hareket ettirilirse iletken veya bobinde emk (gerilim) oluşur.

__  Bir iletkende oluşan emk nın büyüklüğü birimzamanda kestiği kuvvet hattı sayısına bağlıdır.

__  Bir bobin içerisine bakıldığı zaman kuvvetçizgilerinin bobin içerisinde azalması iletken üzerinde saat ibresi yönündeakım oluştuğunu gösterir.

Bir manyetik alaniçerisinde elde edilen emknın değeri:

F: Yüzey alanı

B: Bir iletkendeki manyetikalan kuvvet çizgisi sayısıdır.

Üretilen gerilim manyetik alanın hareket hızına,manyetik alanın yoğunluğuna ve iletkenin uzunluğuna bağlıdır.

Alternatörde B, V istediğimize göre değiştirilebilir.

BRegülâtör ile kontrol altına alınır.

                        F= Alan               V= Üretilen gerilim

        s= Alınanyol      = İletken veya manyetik alan hızı

                        t= Zaman              l= İletken boyu

Rotorun dönme sayısı artırılırsa frekans sayısıartar.

Alternatörün Tanımı:

Alternatör, motordan gelenmekanik enerjiyi elektrik enerjisine çevirir. Mekanik enerji motordan birkasnak vasıtasıyla alınır ve rotor döndürülerek, stator sargılarında alternatifakım üretilmesi sağlanır. Bu alternatif akım diyotlar tarafından doğru akımaçevrilerek bataryaya gönderilir.

Alternatörün temel parçalanelektro mıknatıslanmayı oluşturan rotor, elektrik akımını üreten stator veakımı doğrultan diyotlardır.

Bunlara ek olarak, aynızamanda manyetik oluşturulması için rotora akım geçiren fırçalar, rotorunyumuşak bir şekilde dönmesini sağlayan rulmanlar ve rotoru, statoru vediyotları soğutmak için bir fan bulunmaktadır. Tüm bu parçalar ön ve arka kapaktarafından birleştirilir.

Şekil 1. Alternatör vekısımları

Kısımları:

Rotor; Rotor, kutupçekirdekleri (manyetik kutuplar) bir manyetik alan bobini (rotor) kayarbilezikler ve bir rotor milinden meydana gelmiştir.

Stator; Stator, statorçekirdekleri ve stator bobinlerinden meydana gelmiştir ve ön ve arka kapaklaratutturulmuştur. Stator çekirdeği, çelik kaplanmış ince plakalardan meydanagelir.

Diyotlar; Eş yüklü diyottablaları içinde, üç adet pozitif ve üç adet negatif diyot bulunur. Alternatörtarafından üretilen akım, uç kapaklardan yalıtılmış pozitif yönlü diyottablalarından verilir.

3. Materyal � Metod

Açık devre (regülâtörsüz)şarj testi:

Yapacağımız deneyde manualolarak tasarlanmış octopus marka alternatör test cihazı, iletken maşalıkablolar ve alternatör kullanılmıştır.

Alternatör test cihazı:

OCTOPUS (British Made)

Motor :    A.C.                        HP      : 3^1/2       NO: A546

RPM   :    45�5000                  Rating: ½  MR

Volts   :    200�250                  Amps : -

Gycles:    50                            Phase  : -

Alternatör:

ALBİ (Made in Turkey)

14 V, Max 48 Amp.

İmal Tarihi: 1986

Alternatör cihaza dengelibir şekilde bağlanmıştır. Cihazın batarya (+) ucu rotor ve stator sargılarınabağlanarak akım anahtarı açılmıştır. Cihaz çalıştırılarak alternatörün hareketisağlanmıştır. Düşük devirde cihazın ampermetresi sola sapmaktadır, bu durumalternatörün henüz gerilim üretmeye başlamadığını ve akımın cihazınbataryasından alternatöre geçtiğini göstermektedir. Daha sonra devir yavaşyavaş yükseltilerek ampermetrenin sağa sapma anı bulunmuştur; bu durumdaalternatör gerilim üretmeye başlamıştır ve akım cihazın bataryasına doğrugeçmektedir. Değişik devirlerde akım ve gerilim değerleri ölçülerek not alınmışve deney tamamlanmıştır.

4. Değerlendirme ve Sonuç:

Gücün Hesaplanması:

P = I .V

P₁ = 0 . 15,5 =0

P₂ = 2 . 20 = 40watt

P₃ = 3 . 23 = 69watt

P₄ = 2 . 24 = 48watt

P₅ = 4 . 26 =104 watt

P₆ = 3,5 . 30 =105 watt

P₇ = 4 . 34 =136 watt

Yapılan ölçümler sonucundaalınan veriler Tablo 1 de gösterilmiş ve Grafik 1 de de grafik olarak gösterilmiştir.

Tablo 1. Alınan verileringösterildiği tablo

Grafik 1. Tablo 1 degösterilen verilerin grafik olarak düzenlenmesi

5. Sonuç ve Öneriler:

Yapılan ölçümler sonucundaalternatörde herhangi bir arızaya rastlanmamış olup yapılan ölçümlerde dealternatörün kablolarında bir kopukluk olmadığı ve standartlarda çalıştığı tespitedilmiştir. Bununla birlikte alternatör test cihazından alınan verilerden deanlaşıldığı üzere kullanılan alternatör gayet iyi bir performans göstermiştir.