Genel , Pratik Bilgiler - Sens�rler : SENSÖRLER Günümüzde sensörler...

Wed, 22 Sep 2010 16:17:02 +0000

Yazar: rifatseker
Konu: 10778
G�nderim Zaman�: 22 Eyl�l 2010 Saat 16:17

SENS�RLER

G�n�m�zde sens�rler kullan�m alan� s�rekli artmaktad�r ve �e�itliama�lara g�re sens�rler geli�tirilmektedir. Bunlara �rnek olarak, �ok yayg�nkullan�m alan� olan �s�, ��k, manyetik ve konum de�i�melerine duyarl� olacak�ekilde geli�tirilenler g�sterilebilir.

1.1. �nd�ktif Sens�rler:

Bu tip sens�rler genellikle d�nen bir mekanizman�n h�z�n� ve konumunuhesaplamada kullan�l�rlar. Elektrik iletkenli�inin temel prensibine g�re�al��rlar (de�i�en manyetik alan i�erisinde elektro motor kuvveti ind�klenir).A�a��daki �ekilde bir �nd�ktif sens�r prensibini ve tipik bir krank mili h�z vekonum sens�r� g�r�lmektedir.

�ekil 1.1.a. Krank mili h�z sens�r�

�nd�ktif tip Sens�rlerin �o�unun ��k�� voltaj� sin�s dalgas�na yak�nd�r.Bu sinyalin b�y�kl�� ak�n�n de�i�me h�z�na ba�l�d�r. Bu b�y�kl�k genellikleorijinal dizayndan belirlenir (d�n�� say�s�ndan, m�knat�s g�c�nden ve sens�rbile�en aras�ndaki bo�luktan).

��k�� voltaj� d�n�� h�z�yla do�ru olarak artar. Ba�l�ca uygulamalarda bukullan�lan sinyalin frekans�d�r. End�ktif sens�r den ��kan bilgiyi sinyale�evriminin en yayg�n yolu bilgiyi SCHM�DT d�n��t�r�c� devresinden ge�irmektir.Bu sabit bir b�y�kl�k fakat de�i�ken bir frekans kare dalgas� olu�turur.

Baz� durumlar da sens�rden ��kan dalgalar osilat�r� a�mada veya kapamadayada osilasyonu geciktirmede kullan�l�rlar. Bu ama�la bir devre a�a��daki�ekilde g�r�lmektedir [21].

�ekil 1.1.b. Kare dalga d�n��t�r�c� devresi

Osilat�r �ok y�ksek frekans �retir( yakla��k 4 MHz ) ve sens�r sinyalitaraf�ndan a��l�p kapand�k�a kare dalga olu�turur. Bu sistem �rt��meye kar��iyi bir dirence sahiptir.

1.2. Is� Sens�rleri:

Is� sens�rleri �� ana gruptatoplanabilir. Bunlar yar� iletken �s� sens�rleri, �s� transmitterleri,k�z�l�tesi y�ksek s�cakl�k cihazlar�d�r. Yar� iletken �s� sens�rleri bir PNbirle�iminden olu�ur. Is�yla do�ru orant�l� olacak �ekilde bir voltaj veya ak�m�retirler. Bu sens�rler h�zl�, do�ru ve ucuzdurlar ayr�ca bunlar�n bir avantaj�da PC’lerde kullan�labilmeleridir. Bu sens�rlerin PC boardlardakiuygulamalar�nda �l��len s�cakl��n ayarlanmas� ve sabit tutulmas�sa�lanabilmektedir.

Is� transmitterleride yar�iletken �s� sens�rlerine benzemektedir. Bunlarda �s�yla do�ru orant�l� olarakbir ��k�� voltaj� veya ak�m� verirler. Yap�lar� termokap�ldan olu�maktad�r.K�z�l�tesi y�ksek s�cakl�k cihazlar� (pyrometerler) radyasyon (EMR) yaymalar�itibariyle �o�u m�hendislik �al��mas� s�ras�nda, optik fiber sistemi i�erisindeistenmeyen d�� etkilerden izole edilecek �ekilde paketlenmelidir.[15].

1.3. D�� Etkile�imli FiberSens�rler:

Bu tip sens�rlerde;k�lavuzlanan ��n yolu ba�ka bir harici eleman cihaz veya mod�lat�r ilekesilir. Bu harici elemandan dolay� bu tip sens�rler D�� Ekili Sens�rler(DES) ad�n� al�r.

�ekil 1.3.a’da bu sens�r uygulamas�na ait temel prensip, �ekil 1.3.b’deise DES fiber optik sens�rler tipleri ve uygulamalar� g�r�lmektedir [ 22].

�ekil 1.3.a. D�� etkile�imli fiber optik sens�r prensip �emas�

�ekil 1.3.b. D�� etkile�imli fiber optik sens�r tipleri ve uygulamaalanlar�

1.3.1. D�� Etkile�imli FiberOptik Sens�rlerin Uygulama Alanlar�:

1.3.2. I��k Kesintisi / Yans�mas�: A�ma kapama sens�rleri, mikroswitehler, frekans��k�� sens�rleri, uzakl�k sens�rleri

1.3.3. Spekroskopi: Emme, ��k yayma, fl�resans, s��rama (par�lt�)sens�rleri, Lazer hazmetresi

1.3.4. �ift K�r�lma: Foto elastik etki, araya girmi� �ift k�r�lmaelemanlar� (�rne�in Pockels etkisi), ak�m ve voltaj �l��m�.

1.3.5. Yay�lm�� Etkiler: Optik zaman domen yans�t�c�s�, fiber k�r�lmasens�rleri [22]

1.4. �� Etkile�imli Fiber Optik Sens�rleri:

�� etkile�imli sens�rler(�ES) fiberin kendi parametrelerinin etkilenmesi ile alg�lama yapan fiber optiksens�r tipidir. Buna ait prensip �emas� �ekil 1.4.a.’da g�r�lmektedir. �ekil1.4.b.’de ise i� etkile�imli fiber optik sens�r tipleri g�r�lmektedir.

�ekil 1.4.c.’de ise giri�im �l�er tip fiber optik sens�rler veuygulamalar g�r�lmektedir [15].

�ekil 1.4.a. �� etkile�imli fiber optik sens�r prensip �emas�

�ekil 1.4.b. �� etkile�imli etkili fiber optik sens�r tipleri veuygulama alanlar�

�ekil 1.4.c. Giri�im �l�er tipi fiber optik sens�rler ve uygulamalar�

1.4.1. �� Etkile�imli FiberOptik Sens�rlerin Uygulama Alanlar�:

1.4.1.1. Faz �l��m�: Gyroskop, hidrofon, magnetometre.

1.4.1.2. Poliremetre: Akustik,magnetik alan s�cakl�k �l��m� i�in fiberlerin�ift k�r�lma �zellikleri.

1.4.1.3. Mikro B�k�lme: Bas�n�, gerilme, uzakl�k, akustik sens�rler.

1.4.1.4. Yay�lm�� Etkiler: OTDR, intrusion sens�rler, �s� sens�rleri ve ramangeri yans�t�c�s�.[22].

1.5. Sens�rlerin Dezavantajlar�

1.5.1. Kolay K�r�lma:Sa�laml�ktan emin olmak i�in s�cakl�kla paketlemede�ok dikkatli olunmas� gerekir.

1.5.2. Optik Elemanlar�n K��k Skalas�: Optik fiberlerin k��k boyutlar�,montaj ve sahaonar�mlar� boyunca �zel teknikler, kullan�mlar isteyen hizalama,cihaz i�letmeproblemlerine sebep olabilir

1.5.3 �oklu �evre Parametrelerine Hassasiyet: Is�l ve akustik /titre�imli giri�imler y�ksekhassasiyetli cihazlarda bir problem olabilir. �zel paketleme ve sinyal i�lemegerekli olabilir.

1.5.4. S�n�rl� Optik Band Geni�li�i: Spektroskobik uygulamalar,k�z�l �tesi transmisyonfiberlerinin mevcudiyeti ile s�n�fland�r�l�r.(orada dalga boyu =3μm) K�z�l�tesi fiberler i�in �zel kaplama kullan�lmaktad�r.

1.5.5. Maliyet: �zel fiyatl�d�rlar. �o�u mevcut fiber eleman� ve tekni�i haberle�megereklerinden t�rer. Bu y�zden b�t�n sens�rler i�in en uygun de�ildir.

1.6. Sens�rlerin Avantajlar�:

1.6.1. G�venlik: Metalik olmayan yap�s�, tehlikeli voltajlar�n ge�mesine ve k�v�lc�mriskine m�saade etmez (y�ksek optik g�� seviyelerinde fiberin k�r�lmas� patlamayapabilir).

1.6.2. K��k Kablo Boyutu Ve A��rl��: Uzay uygulamalar�nda, k�y�dan uzak ve �ok uzak uygulamalardakullan��l�d�r. Bu uygulamalarda a��r kablolar�n d��enmesi pahal� ve zordur.

1.6.3. Elektromanyetik Giri�imden Etkilenmez: Elektrik enerji kablolar� ile di�er y�ksek elektrikalanlar� ( trafo yan� gibi) i�inde beraber d��enebilir.

1.6.4. Pasif Radyo Frekans�: FR yay�l�mlar� olmaz, RF kaplama i�inde kal�r.

1.6.5. D��k Termal Ve Atalet K�tlesi: Bir uzunluk boyunca toplam �l��m, s�cakl�k sezismeve h�zl� tepkime i�in (1μsn ‘den daha az ) kullan��l�d�r. �rne�in, ivme metreyeuygulanabilir, fakat termal etkilerden etkilenebilir.

1.6.6. K��k Sens�r Boyutu: �ok k��k hacimler i�erisin de veya zor g�zlemedurumlar�nda kullan�labilir. (T�bbi uygulamalar gibi).

1.6.7. Se�ici Y�zey Hassasiyeti: Toplam dahili yans�ma ve y�zey–plasman etkileri, kimyasalnumuneleri sezmek i�in kullan�labilir. (Tersi problem olabilir).

1.6.8. Geometrik �ok Y�nl�l�k: �e�itli konfig�rasyonlar i�inde �ekillendirilebilir,sar�labilir. Hidrofon dizilerde, manyetik gradyant sezinleme ve fiber–gyrobobinlerde oldu�u gibi.

1.6.9. Radyasyon Hassasiyeti: Radyasyona kar�� korunan yer alt� istasyonlar�ndakullan�l�r.

1.6.10. G�� Transferi: Silica fiberlerin verimi, uzakl�k mesafelisens�rlerin optik g�c�n� destekleyebilir. Sens�r taraf�ndaki elektrik g��kayna��na olan ihtiyac� ortadan kald�rabilir.[15]

B�L�M 2

OTOMOT�VDE KULLANILAN SENS�RLER

2.1. EFI Ana R�le:

Bu r�le devre a��c� r�le ile ECU’nun g�� kayna�� olarak g�rev yapar. Anar�le ECU devresi i�indeki voltaj d��melerini engeller.

Kontak anahtar� ON konumunda iken ak�m r�lenin sar�m�na do�ru akar.Kontak u�lar� temas eder ve ak�m sigortal� ba�lant� i�erisinden hem ECU’ ya hemde yak�t pompas� i�in devre a��c� r�leye do�ru akar. Ana r�lenin hatal��al��mas� kontak u�lar�n�n a��lmas� neden olacakt�r ve ECU ile devre a��c�r�leye giden g�� kesilerek sonu�ta motor stop edecektir [1].

�ekil 2.1. EFI Ana R�le Devre �emas�.

2.2. Gaz kelebe�i konum sens�r�:

Gaz kelebe�i konum sens�r� gaz kelebe�i g�vdesi �zerine monteedilmi�tir. Bu m��ir gaz kelebe�inin a��lma a��s�n� voltaja �evirir ve gazkelebe�i a��lma a��s�n� sinyal olarak ECU’ ya g�nderir.

Gaz kelebe�i konum m��iri ECU’ ya iki sinyal g�nderir. IDL sinyali vePSW sinyali. IDL esasen yak�t kesme kontrol� i�in ve PSW sinyali ise esasenyak�t enjeksiyon hacminin artt�r�lmas� ve motor g�c�n� artt�rmak i�inkullan�l�r [1].

2.2.1.Yap�s�:

1. Levye (gaz kelebe�i ile ayn� eksen �zerine tutturulmu�tur).

2. K�lavuz kam (Levye taraf�ndan kumanda edilir)

3. Hareketli kontak ucu (k�lavuz kam�n kanal� boyunca hareket eder)

4. R�lanti kontak ucu

5. G�� kontak ucu

�ekil 2.2.1.a.Terminal.

�ekil 2.2.1.b. Gaz kelebe�i sens�r�n�n yap�s�.

2.2.2. �al��mas�:

2.2.2.1. R�lanti Kontak Ucu:

Gaz kelebe�i kapal� konumda iken (tam kapal� konumdan 1.5 derece dahak��k a��da iken) hareketli kontak ucu ve r�lanti kontak ucu temas ederek ECUya motorun r�lantide oldu�una dair bilgi verir. Bu sinyal h�z kesme esnas�ndayak�t kesme i�inde kullan�l�r [1].

�ekil 2.2.2.1. R�lanti kontak ucu

2.2.2.2. G�� kontak ucu:

Gaz kelebe�i (motorun durumuna ba�l� olarak) yakla��k 50˚ veya 60˚a��ld�� zaman, hareketli kontak ucu ile g�� kontak ucu temas eder ve tam y�kdurumu tespit edilmi� olur.

Buraya kadar tarif edilen gaz kelebe�i konum m��iri motorun r�lantidurumunu g�steren IDL kontaklar� ve a��r y�k durumunu g�steren PSV kontaklar�olmak �zere iki tip m��irdir. Nitekim, Toyota motorlar�nda fakir yanman�nd�zeltilmesi i�in LSW’li (fakir yanma anahtar�) �� kontakl� tip h�zlanman�ntespit edilmesi i�in Acc (h�zlanma anahtar� ) terminalleri olan bir gazkelebe�i konum m��iri gibi de�i�ik tipte gaz kelebe�i konum m��irleri vard�r[1].

�ekil 2.2.2.2. G�� kontak ucu

2.2.2.3. Gaz kelebe�i konum sens�r�n�n elektrikdevresi:

Gaz kelebe�i konum sens�r� ve ECU �ekil 2.e. de g�sterildi�i gibiba�lanm��lard�r. Ak� voltaj� ECU i�inde bulunan bir diren� i�erisinden ge�er,daha sonra gaz kelebe�i konum sens�r�n�n TL Terminaline tatbik edilir.

R�lantide voltaj gaz kelebe�i konum m��irinin kontak u�lar� ve IDLterminali �zerinden ECU’ nun IDL terminaline tatbik edilir. Gaz kelebe�i tamkapal� konumundan 50˚ ila 60˚ daha fazla a��k oldu�u zaman, voltaj gaz kelebe�ikonum m��irinin konum u�lar� ve PSV terminali �zerinden ECU’nun PSV terminalinetatbik edilir [1].

�ekil 2.2.2.3. Gaz kelebe�i konum sens�r�n�n elektrik devresi

2.3. Hava ak�� sens�r�:

Hava ak�� l�er emme havas� hacmini tespit eder ve esas enjeksiyonhacmine karar veren ECU’ ya bir sinyal g�nderir. Hava-ak�� l�er �l�me klapesi,geri getirme yay� ve potansiyometreden meydana gelir.

Ayr�ca, hava-ak�� l�erde r�lanti kar��m ayar vidas�, emme havas�s�cakl��n� tespit eden bir emme havas� s�cakl�k sens�r�, bir yak�t pompas�anahtar�, bir s�n�mleme odas�, bir dengeleme levhas� ve bir tam-y�k tahditivard�r [1].

�ekil 2.3.a Hava ak�� sens�r�n�n yap�s�.

�ekil 2.3.b. Hava ak�� sens�r�n�n yap�s�.

Silindir i�ine emilen havan�n hacmi gaz kelebe�inin a��kl�� ve motordevri taraf�ndan belirlenir. Hava-ak�� l�er i�erisinden emilen emme havas�geri getirme yay�n�n direncini yenerek �l�me klapesini a�ar. �l�me klapesi ilepotansiyometre ayn� eksen �zerinde hareket eder. Dolay�s�yla �l�me klapesinina��lma a��s� potansiyometre taraf�ndan bir voltaj oran�na �evrilir. ECU buvoltaj sinyaline (Vs) tespit eder ve b�ylece �l�me klapesinin a��lma a��s�n�potansiyometre den ��renir. �ekil 3.c. de g�r�ld�� gibi, P1’ den P5’ e kadarolan diren�ler (diren� de�erleri e�ittir) seri olarak ba�lanm��lard�r vedevreye 12 volt tatbik edildi�i zaman P5’e 12 volt, P4’e 9 volt, P3’e 6 volt,P2’ye 3 volt ve P1’E ise 0 volt tatbik edilmi� olur.

Potansiyometrenin �l�me plakas� ile birlikte hareketli olan noktas�mevcut voltaj� tespit eder ve ECU’ ya bir sinyal g�nderir [1].

�ekil. 2.3.c. Potansiyometre devresi

�ekil 2.3.d. Potansiyometrenin yeri

�ekil 2.3.e. Voltaj-Emme havas� grafi�i

Hava ak�� l�er ve ECU �ekil 2.3.f. diyagram�nda g�r�ld�� gibiba�lanm��lard�r. �l�me plakas�n�n a��lma a��s� ile ilgili bir sinyal (Vs)ECU’ya g�nderilir.

A�a��daki �ekilde g�r�ld�� gibi, Vc sabit bir voltaj de�erinde oldu�uzaman, ��k�� voltaj� Vs �l�me plakas�n�n a��lma a��s�yla do�ru orant�l� olarakartar.

�ekil 2.3.f. ECU-Potansiyometre ba�lant� �ekli

�ekil. 2.3.g. Potansiyometre devresi

ECU emme havas� hacmini tespit edebilmek i�in ak� voltaj� (UB) ile Vc veVs voltajlar� aras�ndaki fark� (US) kar��la�t�r�r. Hesap i�in kullan�lan form�l��yledir

Emme havas� hacmi= UB/US = VB/(Vc-Vs) [1]

2.4. Emme havas� s�cakl�k sens�r�:

Is� alg�lama eleman�n�n �nemli bir par�as� NTC diren�tir. NTC diren�yar� iletken malzemelerden �retilir. Is� y�kseldi�inde NTC direnci d��er. ECU’dan uygulanan 5 voltluk gerilim sens�r�n ��k�� ucundan al�nan gerilimlekar��la�t�r�l�r ve daha �nceden kaydedilmi� haritalar yard�m�yla hava s�cakl��tespit edilir. ECU 20˚’ lik s�cakl�k de�erini bir standart olarak kullan�r ves�cakl�k bu de�erden az ise enjeksiyon hacmini artt�r, fazla ise enjeksiyonhacmini azalt�r. B�ylece gerekli hava yak�t-hava oran� ortam s�cakl��ndanba��ms�z olarak sa�lanm�� olur [2].

�ekil 2.4.a. Emme havas� s�cakl�k sens�r�.

�ekil 2.4.b. S�cakl�k-Diren� diyagram�

Emme havas� s�cakl�k sens�r� ile sens�r�n ECU ile olan ba�lant�lar�n�nkarakteristikleri su s�cakl�k sens�r�n�n karakteristikleriyle temel olarak ayn�d�r[3].

�ekil 2.4.c. Elektriki devre

2.5. Mutlak bas�n� sens�r�:

Motorun emdi�i havan�n, emme manifoldundaki bas�nc� gerilimle do�ruorant�l� olarak elektrik geriliminde de�i�imler meydana getirir.

Bas�n� alg�lama eleman� iki adet havas� bo�alt�lm�� diyafram k�r��ndenolu�ur ve bas�n� b�lmesine yerle�tirilmi�lerdir. Bas�n� de�i�imlerine ba�l� olarakdiyafram k�r�kleri �i�er veya b�z�l�r. Diyafram k�r�k uzunluklar�n�n de�i�imibunlara dayanan bir �ubu�u bobin i�ine iter. �ubu�un bobin i�indeki hareketinedeniyle bobinin end�ksiyonu de�i�ir. Bu end�ksiyon de�i�imi �l��l�r vede�erlendirilir(3).

Bu de�i�imler, I.A.W. kontrol �nitesi taraf�ndan �l��lerek emmemanifoldundaki hava bas�nc�n�n hesaplanmas�nda kullan�l�r.

Havan�n bas�nc� ve s�cakl�� g�z �n�ne al�narak, havan�n yo�unlu�uhesaplan�r. B�ylece, ge�en havaya ne kadar yak�t p�sk�rt�lece�i hesaplan�r [1].

�ekil.2.5.a. Mutlak bas�n� sens�r�n�n yap�s�

�ekil 2.5.b. ��k�� u�lar�

�ekil. 2.5.c. bas�n� voltaj ili�kisi

Motor �al��mazken sens�r i�indeki diyafram, atmosfer bas�n� de�erineba�l� olarak e�ilir. Kontak MAR� konumundayken atmosfer bas�nc� hakk�nda bilgial�n�r. Motorun �al��mas�yla, olu�an vakum; mutlak bas�n� sens�r�n� etkileyerekmanifold i�erisindeki hava bas�nc� kesin olarak hesaplan�r [3].

2.6. �rtifa m��iri:

Y�kseklik derecesi motor kontrol �nitesi sehven bulunur. Bu m��ir ECU’yao andaki g�ncel hava bas�nc�n� bildirir. �evre bas�nc� y�kselme bas�n� ayar�ndad�zeltme de�eri olarak kullan�l�r. ��nk�, havan�n yo�unlu�u artan y�kseklik ilebirlikte azalmaktad�r [1].

�ekil 2.6. �rtifa m��iri.

2.7. Motor So�utma Suyu S�cakl�k Sens�r�:

Bu sens�r bir i� termist�r (�s�l diren�) vas�tas�yla so�utma suyus�cakl��n� tespit eder. S�cakl�k d��k oldu�u zaman yak�t�n buharlamas� zordurdolay�s�yla daha zengin bir Kar��ma ihtiya� duyulur. Bu nedenden dolay�,so�utma suyu s�cakl�� d��k iken termist�r�n direnci artar ve y�ksek voltajl�bir THW sinyali ECU’ ya g�nderilir. Bu sinyali esas alarak ECU, so�uk motor�al��mas�n� iyile�tirebilmek i�in yak�t enjeksiyon hacmini artt�r�r. So�utmasuyu s�cakl�� y�ksek oldu�u zaman d��k voltajl� bir THW sinyali ECU’yag�nderilerek yak�t enjeksiyon hacmi azalt�l�r [1].

�ekil 2.7.a. Motor so�utma suyu s�cakl�k sens�r�.

Su s�cakl�k m��iri a�a��daki diyagramda g�r�ld�� gibi ECU’yaba�lanm��t�r. ECU’nun i�indeki R direnci ile su s�cakl�k m��iri i�indekitermist�r seri olarak ba�l� oldu�undan termist�r�n diren� de�eri de�i�ti�izaman THW sinyalinin de voltaj� de�i�ir.

E�er su s�cakl�k m��irinin soketi ayr�lm�� yada ar�zalanm�� ise, ECUso�utma suyu s�cakl��n�n a ve uygun bir �al��ma s�cakl��nda ise kar��m a��r�zenginle�ecektir ve motor bo�ulacakt�r [1].

�ekil 2.7.b. Devrenin �emas�.

2.8. Ara� h�z sens�r�:

Arac�n h�z sens�r�; elektronik kontrol mod�l�ne arac�n hangi h�zdaseyretti�ini bildiren puls tipi bir input'tur (girdi). Ara� h�z sens�r�sistemi, elektrik pulslar�n� elektronik kontrol mod�l�ne g�ndermek i�in birHall Switch kullan�r. Sens�r, �eki�i sa�layan tekerleklerin h�z�na orant�l� birfrekans �retmek i�in transmisyon di�li kutusunun kilometre saati tahrik di�lisi��k�� aft�nda bulunmaktad�r. Bu sens�r r�lanti hava kontrol�n�n kontroledilmesinde yard�mc� olur [3].

De�i�ik manyetik alan alg�lama prensibine g�re �al��r. De�i�ken manyetikalan i�erisinde sabit duran bobin �zerinde gerilim ind�klenir.

Tekerlekle beraber tambur d�nerken daimi m�knat�s taraf�ndan olu�turulanmanyetik alan tamburun girinti ve ��k�nt�lar�ndan etkilenerek bobin �zerindetamburun h�z�na ba�l� olarak de�i�en farkl� voltaj �retir. Bu gerilim,frenlemeye ba�l� kalmaks�z�n tekerlek d�nd�k�e ECU’ya iletilir [4].

�ekil 2.8. Ara� h�z sens�r�

2.8.1. Devrenin �al��mas�:

Elektronik kontrol mod�l�, ara� h�z sens�r� giri� sinyali teline 12voltluk bir sinyal tatbik eder ve bunu izler. Ara� h�z sens�r� de. �eki�isa�layan tekerlekler d�nd�� zarnan, ara� h�z� giri� sinyali devresini s�ra iletopraklar. Bu pulslama i�lemi kilometrede yakla��k 6000 sefer tekrarlan�r veelektronik kontrol mod�l�, "pulslar" aras�nda ge�en zamana dayal�olarak ara� h�z�n� hesaplar [3].

2.9. Motor h�z sens�r�:

Krank milinin �zerindeki bir m��ir di�lisinin yard�m�yla yap�lan bu h�zve �.�.N. tan�ma prensibi yeni olmay�p ilk �nce Wolkswagen taraf�ndan VR6motorunda kullan�lm��t�. Tek fark, VR6 motorlar�nda bir end�ktif m��ir olaraktasar�mlanan bu sens�r motorun �st�nde bir Hall m��iri olarak tasarlanm��t�r.

Frekans� motor h�z�na ba�l� olarak de�i�en alternatif ak�m voltaj�,krank milinin �zerine tak�lm�� olan m��ir di�lisi Hall m��irinin �zerindenge�erken �retilir [3].

�ekil 2.9. Motor h�z sens�r�

2.9.1. Sinyalin uygulamalar�:

Birinci ve d�rd�nc� silindirin �st �l� noktas� bir di� bo�lu�utaraf�ndan ��N’ya yakla��k 80˚ kala alg�lan�r. Her iki silindir �st �l� noktadaiken, kontrol �nitesi iki silindirden hangisinin �nce ate�leme yapaca��n�anlayamaz.

Kontrol �nitesi 1 ve 4 nolu silindirlerin aras�ndaki fark� anlayabilmesii�in Hall vericisinin sinyaline ihtiya� duyar. ��N tan�ma ile ate�lemearas�ndaki zaman, ate�leme noktas�n�n hesaplanmas� kontrol �nitesi i�ingereklidir [3].

�ekil 2.9.1. Frekans diyagram�

E�er motor h�z sinyali hatal� olursa sinyalden sonra bir saniye i�indeyak�t pompas� devre d�� b�rak�l�r [3].

2.10. Hall m��iri:

Distrib�t�r�n i�indeki Hall m��irinin diyagram halkas� sadece bir taneHall penceresine sahiptir. Bu Hall penceresi 1. silindirin pistonu 1.silindirin ��N’ s�na 80˚ kala veya bir ba�ka ifade ile krank milinin her ikidevrinde, Hall IC’ nin (IC= End�ktif bobin) �zerinden ge�ecek �ekilded�zenlenmi�tir.

E�er Hall m��iri sinyali ile motor h�z� m��irinin �ON sinyaliuyu�uyorsa, kontrol �nitesi motorun 1 nolu silindirin ��N’ ya yakla��k 80˚konumunda bulundu�unu alg�lar [3].

�ekil 2.10.a. Hall m��iri

�ekil. 2.10.b. Hall M��iri frekans diyagram�

Hall verici sinyaller s�raland�rmal� yak�t enjeksiyonu ve se�melisilindir vuruntu kontrol� i�in gereklidir [3].

2.11. Vuruntu sens�r�:

M�mk�n olan en iyi motor �al��mas� ve ayn� zamanda b�t�n �al��ma�artlar�nda y�ksek rand�man elde edebilmek i�in ate�leme noktas�n�n m�mk�noldu�u kadar vuruntu limitine yak�n bir �ekilde kontrol edilmesi zorunludur [3].

Elektronik ate�leme kontrol sistemi iki temel unsura sahiptir.

* Vuruntu senseni filtre �nitesi

* Elektronik ate�leme kontrol� vuruntu sens�r�

Vuruntu sens�r�. motorun �al��mas� esnas�nda piezzo kristallerintitre�imi sonucunda olu�an gerilim sayesinde motordaki vuruntuyu tespit eder.Vuruntu sens�r� daha sonra, vuruntunun �iddeti ile artan bir alternatif ak�mvoltaj� �retecektir [1].

Vuruntu sens�r� i�erisindeki ��nt rezistans, elektronik kontrol�n 5voltunun a�a�� ekilmesine neden olur b�ylece yakla��k 2.5 volt �l��mverecektir. Vuruntu sens�r� 2.5 voltluk direkt ak�m voltaj�nda ta��nan b�ralternatif ak�m sinyali �retir. Bu alternatif ak�m voltaj� filtre �nitesineg�nderir. Ard�ndan filtre �nitesi, vuruntuyu azaltmak i�in elektronik ate�lemeavans�n� ayarlar. Avans 0.5˚’den 2˚’ ye kadar devam eden ad�mlarla vuruntu sonaerinceye kadar azalt�l�r. Sinyalin al�namamas� durumunda ate�leme avans� ECUtaraf�ndan 15˚’ye kadar azalt�l�r [3].

�ekil 2.11.a. Vuruntu sens�r�

�ekil 2.11.b. Vuruntu sens�r�n�n yeri

2.12.Vuruntu sens�r� filtre �nitesi:

Vuruntu sens�r� filtre �nitesi elektronik kontrol mod�l� i�erisindebulunmaktad�r. Bu filtre �nitesi vuruntu sens�r� ile elektronik kontrol mod�l�aras�nda bir giri� ara y�z� olarak i�lev g�r�r. Vuruntu sens�r�, filtre�nitesine g�nderilen bir ham sinyal �retir. Filtre �nitesi, daha sonra, bu hamsinyali s�zer ve i�lenmek �zere, bir dijital sinyali haline d�n��t�r�r.

Elektronik kontrol mod�l�, detanasyon vuruntusunun bulunupbulunmad��n�, vuruntunun seviyesini, ve hangi silindirin vuruntuya sebepoldu�unu belirleyecektir [3].

�ekil. 2.11.c. Filtre �nitesinin yeri

2.13. T�rbin Mili Devri Sens�r� (TSS):

T�rbin mili devri (TSS) sens�r� vites kutusu giri� mili �zerinde viteskutusu g�vdesine yerle�tirilmi�tir [5].

Giri� h�z� (t�rbin mili devri) sens�r� bir manyetik �ekirdek ve birbobinden olu�ur. ECU’ ya g�nderilen bilgi, �anz�man giri� mili d�nme h�z�nag�re de�i�iklik kazanan bir alternatif ak�md�r. Bu alternatif ak�m�n beslemegerilimi 12 volttur [6].

TSS sens�r�n�n g�nderdi�i bilgiyi ECU �u i�levler i�in kullan�l�r: Vitesi�lemlerinin kumandas�, tork d�n��t�r�c�s� kavramas� ka��rmas� kontrol� vebelirsizlik kontrol� i�in kullan�l�r [6].

�ekil 2.13. T�rbin mili sens�r�n�n yeri

2.14. Ya� S�cakl�� Sens�r�:

Ya� s�cakl�k sens�r�, hidrolik blo�u i�erisine yerle�tirilmi�tir [6].S�cakl�k sens�r� bir eksi s�cakl�k katsay�l� dirence sahiptir. S�cakl�kartt�k�a s�cakl�k sens�r�n�n direnci d��er [7].

Alg�lama eleman�n�n �nemli bir par�as� NTC diren�tir. NTC diren� yar�iletken malzemelerden �retilir. Is� y�kseldi�inde NTC direnci d��er. ECU’ danuygulanan 5 voltluk gerilim sens�r�n ��k�� ucundan al�nan gerilimlekar��la�t�r�l�r ve daha �nceden kaydedilmi� haritalar yard�m�yla ya� s�cakl��tespit edilir.

Sens�r�n g�nderdi�i bilgi ECU’ ya gelerek �u fonksiyonlar� yerinegetirmesini sa�lar:

- Ana hidrolik hatt� bas�nc�n� d�zenler,

- Hava s�cakl��n�n y�ksek oldu�u durumlarda �anz�mana uygun bir �al��masa�lar [6].

�ekil 2.14.a. Ya� s�cakl�k sens�r�

�ekil 2.14.b. Ya� s�cakl�k sens�r�

2.15. Ya� Bas�n� Sens�r�:

Sens�r, �anz�man karteri �zerine yerle�tirilmi�tir. Sens�r, �anz�manelektronik beynine (ECU) ana hidrolik hatt� bas�nc� hakk�nda bilgi g�nderir.G�nderilen bu sinyal ile ECU; ana bas�n� hatt� bas�n� de�erini ayarlayarakd�zen sokar. Bu bas�n� ayar�, ana bas�n� ayarlama elektro vanas� arac�l�� ileyap�l�r

Sens�r, ana bas�n� kar��s�nda �ekil alan, kar��l�kl� iki �l�me kam� iledonat�lm��t�r. Sens�r 0 ve 5 volt aras�nda bir gerilim �retir. Beslemegerilimi:5 V’ tur [10].

�ekil 2.15.Ya� bas�n� sens�r�

Peugeot Türkiye Forumları : Genel , Pratik Bilgiler - Sens�rler

Genel , Pratik Bilgiler - Sens�rler : ellerine sağlık güzel bir çalışma ...

Genel , Pratik Bilgiler - Sens�rler : rıfat çok güzel çalışma eline...

Genel , Pratik Bilgiler - Sens�rler : güzel olmuş ellerine sağlık. 307...

Genel , Pratik Bilgiler - Sens�rler : SENSÖRLER Günümüzde sensörler...